Kısa cevap: Manuel şanzımanlar çoğunlukla GL-4 sınıfı, 75W-80 ya da 75W-90 gibi viskozite aralığına sahip dişli yağlarıyla çalışır; otomatik şanzımanlar ise ATF adı verilen, çok daha akışkan ve sürtünme katsayısı özel olarak ayarlanmış hidrolik sıvılar ister. İkisi birbirinin yerine kullanılamaz. Şanzıman yağı manuel otomatik seçim yaparken bakılacak ilk yer viskozite tablosu değil, üreticinin talep ettiği spesifikasyon kodudur: bir manuel kutuya ATF koymak dişli aşınmasına, bir otomatik kutuya dişli yağı koymak ise kavrama paketlerinin kaymasına ve kısa sürede arızaya yol açar.
Manuel şanzımanda yağın işi nispeten sade: senkromeç dişlilerini ve rulmanları yağlamak, ısıyı dağıtmak, metal yüzeyleri korozyondan korumak. Yağ burada bir güç aktarım aracı değil, koruyucu bir film. Bu yüzden nispeten kalın, basınç altında yırtılmayan bir yapı tercih edilir.
Otomatik şanzımanda ise sıvı doğrudan işin içinde. Tork konvertöründe gücü aktarır, valf gövdesinde hidrolik basınç taşır, ıslak kavramaların tutma karakterini belirler ve aynı anda yağlama görevini de üstlenir. Tek bir sıvıdan bu kadar farklı iş beklendiği için ATF'nin sürtünme özellikleri milimetrik hassasiyetle ayarlanır. Yanlış sürtünme katsayısına sahip bir ATF, kutuyu mekanik olarak bozmasa bile vites geçişlerini sert veya kaygan hale getirir.
Manuel kutularda en sık karşılaşılan iki sınıf GL-4 ve GL-5'tir. GL-5, daha yüksek oranda kükürt–fosfor içeren basınç katkısı taşır; bu katkı yüksek yükte dişliyi korur ama pirinç ve bronz içeren senkromeç halkalarına zaman içinde kimyasal olarak zarar verebilir. Bu nedenle binek araç manuel şanzımanlarının büyük bölümü GL-4 ister. GL-5 daha çok diferansiyel ve aks grubunun alanıdır; diferansiyel yağı seçimini ayrı bir konu olarak ele almak gerekir, çünkü hipoid dişli geometrisi tamamen farklı bir yük profili yaratır.
75W-90 gibi bir gösterimde "75W" soğuk akışkanlığı, "90" ise çalışma sıcaklığındaki kalınlığı anlatır. Motor yağı numaralarıyla aynı ölçekte değildir; 75W-90 bir dişli yağı, 10W-40 motor yağından belirgin şekilde daha kalındır. Motor yağı türleri arasındaki mantık burada da geçerli olsa da tablolar birbirine karıştırılmamalıdır.
ATF'de viskozite sınıfı çoğu zaman kutunun üzerinde yazılı bile olmaz; onun yerine üretici kodu bulunur. Klasik Dexron ve Mercon aileleri uzun süre referans oldu, ancak yeni nesil 8–9 ileri vitesli kutular ile CVT ve çift kavramalı sistemler kendi özel sıvılarını zorunlu tutar. Burada üç farklı grubu ayırmak faydalı:
| Kriter | Manuel şanzıman yağı | Otomatik şanzıman sıvısı (ATF) |
|---|---|---|
| Temel görev | Yağlama, koruma | Güç aktarımı, hidrolik basınç, yağlama |
| Tipik viskozite | 75W-80 – 85W-140 | Çok daha akışkan, yaklaşık motor yağı seviyesinin altında |
| Belirleyici standart | API GL-4 / GL-5 + üretici onayı | Üretici kodu (Dexron, Mercon, OEM özel) |
| Sürtünme katkısı | Aşınma önleyici ağırlıklı | Kavrama tutuşuna göre ayarlanmış |
| Renk | Genellikle amber, koyulaşır | Sıklıkla kırmızı/yeşil boyalı |
| Kontrol yöntemi | Doldurma tapası seviyesi | Çubuk veya sıcaklığa bağlı taşma tapası |
| Tipik değişim aralığı | Üretici periyodu; ağır kullanımda daha sık | Üretici periyodu; şehir içi ve çekme kullanımında kısaltılır |